Vorig jaar, mei 2018, had ik eindelijk de moed om deel te nemen aan de Vrede en Verzoeningsdagen in voormalig concentratiekamp Buchenwald, georganiseerd door de Zen Peacemakers. Bernie Glassman was ooit de initiatiefnemer voor deze dagen in kamp Auschwitz-Birkenau. Na de oorlog geboren, opgegroeid met verhalen over de verschrikkingen van de tweede wereldoorlog, had ik als babyboomer toch ook het idee dat ik geen recht van spreken had. Gaandeweg de jaren groeide het besef dat we niet alleen onze persoonlijke maar ook de collectieve wonden onder ogen moeten zien om vrede in ons zelf en in de wereld mogelijk te kunnen maken.

 

We, een internationaal gezelschap van 30 mensen, leefden 6 dagen met elkaar op het kampterrein in een van de voormalige SS-officiersgebouwen op het terrein, omgebouwd tot jeugdherberg. Onze eerste vroege ochtendmeditatie was in de steengroeve. Een plek waar duizenden mannen en jongens al in de eerste weken van hun verblijf de dood vonden omdat zij niet bestand waren tegen dit onmenselijke zware werk. Ze moesten stenen hakken en een met de hand gevulde lorrie tegen de helling omhoog duwen. Velen stierven van uitputting en honger. Hun grootste misdaad was dat ze gingen staan voor menselijkheid of dat ze simpelweg tot de “verkeerde” groep behoorden. Het was ook voor mij niet te bevatten wat mensen elkaar aan kunnen aandoen- nog steeds! Ik stond oog in oog met de een van de ergste vormen van dukkha. Dit is wat de Boeddha bedoelde met “hatred”. Het was een confrontatie met angst en machteloosheid. De weerstand voelen: nee, nee, dit is te veel! Ik stelde me voor hoe het moest zijn geweest om door te leven te midden van zoveel wreedheid en onrecht. Ben ik bereid onder ogen te zien dat ik niet alleen slachtoffer ben van leed, maar ook leed veroorzaak? Dit was het thema van de verzoeningsdagen.

 

De dagen waren gevuld met meditatie, leerzame inleidingen, meehelpen aan de restauratie van de spoorlijn, werk in het archief, graveren van namen. In de avondsessies was er ruimte voor uitwisseling in de Council-vorm.1 We deelden onze persoonlijke motivaties en ervaringen. Wij, de kinderen van dwangarbeiders, kinderen en kleinkinderen van kamp-commandanten en hoge SS-officieren, joodse mensen op zoek naar hun familiegeschiedenis, jonge mensen die na de oorlog wegvluchtten uit Duitsland omdat ze er niet meer wilden leven. Kinderen van Duitse ouders die actief waren in het verzet en jonge mensen van nu die willen weten wat er gebeurd is en hun ogen niet willen sluiten. Allemaal met ons eigen verhaal en getuige van elkaar. Verhalen over pijn, verdriet, schaamte en isolement werden bouwstenen voor compassie, verbinding en vriendschap. Meer dan ooit ervoer ik hoe de confrontatie met en de erkenning van zoveel gruwelijk menselijk onvermogen, een voedingsbodem kan zijn voor het ontkiemen van de zaden van wijsheid, compassie en vrede. Het waren rijke dagen van “common humanity”.

In april 2020 organiseren de Zen Peacemakers-Duitsland weer Vrede en Verzoeningsdagen. Klik hier voor meer informatie.

 

1 Zenmeester Joan Halifax introduceerde deze manier om met elkaar te communiceren  tijdens de vredesdagen. Er is hierbij dienstbaarheid aan de groep – maar ook de verschillen tussen mensen worden gehonoreerd .

Het is de zevende dag van een self-retreat. De vanzelfsprekendheid van het zitten en lopen. We kunnen de hele dag buiten mediteren; de natuur als meditatietempel, vol verassingen. De veranderlijkheid is alom aanwezig en de zaken in de hand houden is niet aan de orde. De bomen ruiken fris na al die weken hitte en vannacht heeft het voor het eerst geregend; een geschenk.

 

De natuur heeft zo haar wetmatigheden waar ik me op af mag stemmen;  s’ morgens vroeg te koud, in de middag te heet. De pasta  en de rijst vergeten en uitgerekend deze week hebben mijn buren  vier kleuters te logeren. Daar lijkt aanvankelijk  geen meditatietechniek tegen opgewassen. Ook zij gaan weer weg.

De natuur geeft ook ruimte, stilte,  besef van verbinding, verwondering, eenvoud. Het leven lijkt gewoon gemakkelijker. Niet voor niets zoeken monniken en nonnen in alle tradities, al eeuwenlang de natuur op als toevluchtsoord om te mediteren.

 

Ik doe loopmeditatie op mijn vertrouwde baantje achter de caravan. Het is vroeg in de ochtend en nog  stil in het bos. Is er nou al weer die weerstand, waarom doe ik dit eigenlijk, wat heeft dit voor zin, laat die  die drie kwartier voorbij zijn!? De Boeddha sprak over Mara. Verveling, gespannenheid in mijn lichaam, dit kan toch niet na zoveel jaren beoefening!  Ik herken de saboteurs, ben opmerkzaam op de lichaamssensaties. Ik voel de kracht van de intentie; misschien wat meer opmerkzaam zijn en gewoon doorgaan.

 

En dan uit het niets komt dat woord op: OVERGAVE. Lopen is een oefening tot overgave. Ik merk op hoe de spanning verdwijnt, het wordt ruimer, lichter in mezelf, weg zijn de oordelen. Loslaten voltrekt zich gewoon en ik zie dat het gebeurt. Mezelf kunnen toevertrouwen aan de eenvoud van deze ene voetstap, deze beweging in dit moment. Vrij van de innerlijke verhalen. Verwondering over wat zich nu voltrekt, en ook weer verdwijnt. Een pareltje. Ik pluk er de vruchten van bij al die klusjes die gedaan moeten worden in het dagelijkse leven.